انواع مزاج در طب سنتی
0

از منظر طب سنتی، بدن انسان از چهار عنصر صفرا، دم، بلغم و سودا تشکیل شده است. هرگاه این چهار عنصر در بدن به تناسب وجود داشته باشد، مزاج فرد معتدل خواهد بود. اما همیشه این تناسب برقرار نیست. برآیند چهار عنصر در افراد مختلف متفاوت است، در نتیجه تیپ‌های متفاوت مزاجی به وجود می‌آید. برای مثال هرگاه نسبت صفرای موجود در بدن فرد، بیشتر از نسبت صفرای موجود در بدن فرد معتدل باشد، آن شخص مزاج صفرایی دارد. به این ترتیب انسان‌ها در پنج تیپ مزاجی معتدل، صفرایی( گرم و خشک)، دموی(گرم و تر) ، بلغمی( سرد و تر) و سودایی( سرد و خشک) قابل تقسیم هستند.

تفاوت‌های مزاجی، باعث تفاوت در تناسب اندام، رنگ پوست، میزان تعرق و سایر ویژگی‌های ظاهری و درونی افراد می‌شود. مزاج شناسی سعی می‌کند بیشترین شباهت‌های موجود در یک تیپ مزاجی و تفاوت‌های میان مزاج‌های گوناگون را شرح دهد و بر اساس آن بهترین نوع درمان برای هر فرد را پیش رویش قرار دهد.

معیار سلامت در مزاج‌های مختلف

انسان با هر مزاجی که داشته باشد، می‌تواند در تعادل نسبی قرار گیرد. برای مثال یک فرد بلغمی تا زمانی که در نقطه تعادل مزاج خود قرار دارد سالم است.  افراد برای حفظ سلامتی خود باید اخلاط بدن را در تعادل نگهدارند. هرگاه یک یا چند ماده در بدن کاهش یابد موجب بیماری می‌گردد. برای تقویت هریک از اخلاط باید غذای غنی از آن ماده را مصرف کرد. افزایش یک یا چند خلط نیز موجب بروز بیماری می‌شود و باید آن را کاهش داد. برای کاهش خلط اضافه باید از کاهنده آن استفاده کرد. به همین جهت برای کاهش سردی و خشکی( سودا) از گرمی و تری( سودازدا)  استفاده می‌کنند. در ادامه به توضیح مختصری درباره انواع مزاج و غذاهای زاینده آن می‌پردازیم.

مزاج بلغم و غذاهای بلغم زا

مزاج بلغم سرد و مرطوب است. ماده بلغم رگ‌های عصبی، مغز و مایع بین مفصلی را می‌سازد. بلغم را خون ناپخته نیز می‌نامند، زیرا ماده‌ای است که با یک هضم دیگر به خون تبدیل می‌شود. بدن هر انسانی به اندازه مشخصی بلغم نیاز دارد. اگر از این مقدار کمتر یا بیشتر باشد عدم تعادل رخ می‌دهد و منجر به بروز بیماری می‌شود. این مقدار باید در سرتاسر بدن به طور متعادل وجود داشته باشد.

اگر بلغم در مغز زیادتر از حد باشد، منجر به پرخوابی می‌شود و زمینه ساز بروز فراموشی است. افزایش بلغم در مفاصل زانو موجب درد و ورم زانو می‌شود، همچنین زمینه آرتروز سرد پدید می‌آید.

اگر بلغم در کل بدن کمتر از حد نیاز باشد موجب کم خونی می‌گردد.کاهش بلغم در اندام‌های مختلف نیز سبب بیماری می‌شود؛ اگر بلغم در مغز کم باشد بی‌خوابی پدید می‌آید و کاهش آن در عروق مغزی وزوز گوش را پدید می‌آورد. بنابراین نیاز است میزان بلغم بدن را با مصرف غذای مناسب تامین و کنترل کنیم.

گوشت های سرد و تر: ماهی، گاو، گوساله، اردک و مرغ ماشینی

سبزیجات سرد و تر: کاهو، شاتره، گشنیز، خرفه، کاسنی و اسفناج

میوه‌های سرد و تر: خیار، آلو، گوجه فرنگی، کوجه سبز، هندوانه، انار ترش و کدو

 بذرهای سرد و تر: لوبیا سفید، چشم بلبلی، جو، عدس، تخم کدو و بذر کتان

مزاج سودا و غذاهای سودا ساز

یکی از عناصر چهارگانه بدن انسان سودا است. در نتیجه بدن هر انسانی به غذاهای سودازا نیاز دارد. سودا استخوان بندی بدن انسان را می‌سازد و باعث افزایش اشتها می‌شود. دفع مواد زائد بدن از طریق روده نیز از وظایف سودا در بدن است. مانند هر ماده دیگری، افزایش یا کاهش سودا موجب بروز مشکلاتی در بدن می‌شود. افزایش آن باعث خشکی پوست، کم خوابی، وسواس رفتاری و افزایش شدت بویایی و شنوایی می‌گردد. کاهش سودا نیز سبب نرمی استخوان، سستی بدن، بی‌ارادگی و بی‌تفاوتی می‌شود.

غذاهایی که پس از هضم و جذب سردی و خشکی در بدن ایجاد می‌کنند سودازا هستند.

سبزیجات سرد و خشک: گشنیز، تره، کلم و سماق

دانه‌های سرد و خشک: باقالی، خشخاش و عدس

میوه‌های سرد و خشک: تمشک، غوره خشک و خرمالوی کال

روغن‌های سودازا: روغن گل سرخ، روغن نیلوفر سرد و روغن بید معتدل

نکته قابل توجه درباره سردی‌ها این است که مصرف مستمر آن‌ها در بدن خشکی پدید می‌آورد. در نتیجه تمام غذاهای سرد و تر در کوتاه مدت در بدن ایجاد رطوبت می‌کنند اما با تکرار مصرف اثر سودازایی یعنی بروز سردی و خشکی دارند. برخی غذاهای گرم و خشک نیز سوداساز هستند، اما سودایی که می‌شازند معمولاً مضر است.

مزاج دم و غذاهای دم‌زا ( خون ساز)

پس از مصرف غذا، در مرحله هضم، موادی در کبد تولید می‌شود که در طب سنتی و طب اسلامی آن را خون می‌نامند.

عضلات و ماهیچه‌ها از جمله ماهیچه قلب در بدن انسان توسط خون ساخته می‌شود. متخصصان خون را تامین کننده توانایی و انرژی بدن می‌دانند. در نتیجه شناخت و مصرف غذاهای خون ساز ضروری می‌نماید.

خون گرم و مایع است در نتیجه غذاهایی که در بدن ایجاد گرما و رطوبت می‌کنند، خون ساز هستند.

میوه‌های دموی: انبه، انگور، انار شیرین، موز، خرما، گلابی، زیتون و سیب.

سبزیجات گرم و تر: نعنا، پونه، شاهی، ریحان، پیازچه، ترخون و تربچه.

غلات خون ساز: گندم، نخود، کنجد، برنج، لوبیا و سیاه دانه.

فرآورده‌های حیوانی گرم و تر: گوشت گوسفند، گوشت شتر، روغن حیوانی، تخم مرغ(سفیده سرد و زرده گرم است)، تخم گنجشک و کبوتر.

روغن‌های گرم و تر: روغن کنجد، روغن سیاه دانه، روغن زیتون.

مزاج صفرا و غذاهای صفراساز

دیگر ماده مورد نیاز بدن صفرا است. صفرا به بدن گرما و انرژی می‌بخشد و عامل خون رسانی به اندام‌های انتهایی بدن است. سرعت بخشیدن به هضم غذا از دیگر وظایف صفرا است.

کاهش صفرا در بدن موجب سستی، بی‌حالی و احساس ناتوانی در فرد می‌شود. یکی از علت‌های احساس سرمای زیاد ، می‌تواند به کاهش صفرا در بدن باشد. پرخوابی، سستی اراده، کاهش شور و نشاط و امید به آینده، پدید آمدن احساسات منفی و خستگی زودرس، افزایش چربی خون، فشار خون و غلظت خون، کاهش حافظه، نفخ معده، مشکلات هضم و حالت تهوع، همه از اثرات کاهش صفرا در بدن می‌توانند باشند.

در اثر افزایش صفرا نیز مشکلاتی از قبیل احساس گرمای زیاد، داغ شدن پاها، خارش، آلرژی، عصبانیت آنی، احساس تلخی دهان، بی اشتهایی، احساس تشنگی زیاد، کم خونی و سردرد در گرما را باعث می‌شود. بنابراین ضروری است غذاهای صفرا ساز را بشناسیم تا اندازه مصرف آن‌ها را کنترل کنیم.

ادویه‌های صفرازا: زیره، سیاه دانه، زنیان، دارچین، فلفل، خردل و زنجبیل

غذاهای صفراساز، طبع گرم و خشک دارند. تعدادی از آن‌ها را مرور می‌کنیم.

گوشت‌های گرم و خشک: گوشت کبوتر، گنجشک، گوزن و آهو

بذرهای گرم و خشک: شاه دانه و شنبلیله

روغن‌های صفرا ساز: روغن تخم کتان، روغن گردو، روغن زیتون و روغن شاه دانه

عطرهای گرم و خشک: عود هندی، مشک و زعفران

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دو + هفت =

0

بالا

X