همه چیز درمورد گلاب گیری
0

گلاب گیری یک سنت دیرینه و یک صنعت زیبا در ایران است. عمل گلاب گیری از هزار سال پیش وجود داشته است و تا اکنون با تغییراتی جزئی ادامه یافته است. این صنعت هر ساله شبیه به آیین و مراسمی بومی اجرا می‌شود. زمان اجرای آن همزمان با رسیدن گل‌های محمدی از اوایل اردیبهشت تا اواخر خرداد بسته به شرایط اقلیمی است. گلاب گیری با نام شهر کاشان گره خورده است. در کاشان مناطق مختلفی مانند نیاسر، قمصر، برزک ، ون، کامو، جوشقان و ازوار گلاب گیری می‌کنند. شاید برخی تصور کنند تنها در کاشان گلاب گیری انجام می‌شود. اما صنعت گلاب گیری در چهارده استان ایران فعال است. گلاب کاشان تنها برای ایرانیان شناخته شده نیست، بلکه معروفیت جهانی دارد، از لحاظ کیفیت بی‌رقیب است و از نظر مذهبی ارزش خاصی دارد به طوری که هر ساله با این گلاب ناب، خانه خدا را شستشو می‌دهند و معطر می‌کنند.

گلاب طبعی میانه تا حدودی رو به خنکی دارد. گلاب تقویت کننده معده، کبد، قلب و اعصاب است. آرام‌بخشی، تحریک جریان خون و تقویت پوست از خواص این مایع خوش عطر است.

بر اساس مستندات تاریخی، پیشینه صنعت تقطیر و گرفتن اسانس به ایران برمی‌گردد. ایرانیان اولین دستگاه تقطیر را اختراع کرده‌اند. اولین کسی که گلاب را از گل محمدی تهیه کرد، ابوعلی سینا بود، او گلاب را جوهره سرخ نامید. در گذشته از گلاب برای درمان بیماری‌های معده و روده استفاده می‌کردند.

مراسم سنتی گلاب گیری

فرآیند گلاب گیری همچون یک آیین و مراسم اجرا می‌شود. در این مراسم گل‌ها را با آداب و رسوم خاصی می‌چینند و پس از دیدن گل صلوات می‌فرستند. سپس دیگ‌ و گل‌ها را کنار رودخانه می‌برند و دعاها خاص مذهبی می‌خوانند. بعد با ساز و دهل به سمت کارگاه گلاب گیری می‌روند. گلاب که از تقطیر گل محمدی به وجود می‌آید باید چند مرحله را طی کند. ابتدا مخلوط گل‌ها و آب را در دیگ مخصوص می‌ریزند و روی اجاقی از جنس گل و سیمان قرار می‌دهند. سپس سر دیگ را با تغار مسی می‌پوشانند و وزنه سنگینی روی آن قرار می‌دهند تا گلاب خالص‌تری به دست آید . در این مرحله تمام منافذ احتمالی را با مخلوطی از گل و خمیر نان می‌پوشانند تا بخار گلاب هدر نرود. سپس پارچ‌های مسی مخصوص را درون حوضچه آب سرد قرار می‌دهند، طوری که حدود بیست سانت از سر پارچ بیرون از آب باشد. بعد دو سر لوله‌های نی را در دیگ و پارچ مسی قرار می‌دهند. در این مرحله اجاق را روشن می‌کنند. شعله آتش باید کم و ملایم باشد همچنین نباید نوسان داشته باشد یعنی باید حرارتی ثابت و یکنواخت تولید کند.  با به جوش آمدن آب، بخار آب و گلاب از لوله‌های نی بالا رفته، سپس بخار گلاب به درون پارچ می‌ریزد. سرمای پارچ باعث می‌شود بخار گلاب به گلاب تبدیل شود. نباید سر دیگ و پارچ به سرعت برداشته شود. پس از مدتی روی گلاب لایه روغنی بسیار نازکی ایجاد می‌شود که برای گرفتن عطر گل کاربرد دارد. این لایه روغنی را با سرنگ از گلاب جدا می‌کنند. گلاب به عمل آمده را درون شیشه‌هایی می‌ریزند و پس از بستن در آن از روغن گلاب دور در شیشه می‌مالند تا گلاب عطر گل را به خود بگیرد.

البته تمام این مراحل باید با دقت و ظرافت و تجربه همراه باشد تا گلاب خالص و نابی مانند گلاب قمصر به دست آید. هرچه فرآیند گلاب گیری با ظرافت بیشتری انجام شود نتیجه کار بهتر و گلاب خالص تری حاصل می‌شود. اگرچه هنوز در برخی مناطق مانند قمصر با روش سنتی گلاب گیری انجام می‌شود اما بسیاری مناطق به روش‌های مکانیزه‌تری روی آورده‌اند. در روش مکانیزه برخی ابزار فرآیند گلاب گیری مدرن‌تر شده‌است. مثلاً به جای وزنه‌های سنگین و خمیر برای پوشاندن منافذ، از اهرم پیچ و مهره و لوله‌های نی از جنس چدن استفاده می‌کنند.

گلاب گیری در مناطق مختلف، گرچه تفاوت هایی با هم دارد اما اصل عمل به همان شیوه است که توضیح دادیم. مثلاً شیب لوله نی که باعث تنظیم جرم حجمی مواد می‌شود را تغییر می‌دهند تا به گلاب خاص‌تری دست یابند یا پارچ مسی را در محیطی مانند استخر قرار می‌دهند تا آب سرد آن را احاطه کند و اسانس گل بیشتری به دست آید. برخی مناطق از در دیگ سفالی استفاده می‌کنند. علاوه بر گلاب کاشان که شهرت جهانی دارد، خود رسم گلاب گیری نیز تبدیل به یک جاذبه توریستی گردیده است. شهر کاشان در فصل بهار میزبان بسیاری از هم‌ وطنان و خارجیان است که برای دیدن آیین گلاب گیری به این شهر سفر می‌کنند. در کاشان گلاب قمصر را از ناب تر و خالص تر می‌دانند و عطر و طعم متفاوتی با سایر گلاب‌ها دارد.

دسته‌بندی گلاب براساس درجه خلوص

  • گلاب سنگین: گلاب سنگین یا درجه یک در صد میلی‌لیتر بیست و پنج تا سی و پنج میلی‌گرم گل وجود دارد. سی کیلوگرم گل خوب، چهل لیتر گلاب سنگین به دست می‌دهد. به گلاب درجه یک گلاب پنج منی هم می‌گویند.
  • گلاب سبک: گلاب درجه دو یا سبک در صد میلی‌لیتر آن پانزده میلی‌گرم گل وجود دارد. به گلاب سبک گلاب دو منی نیز می‌گویند.
  • گلاب پس آب : پس از عمل گلاب گیری، اگر به تفاله‌های گل به جامانده آب اضافه کنند و دوباره این تفاله‌ها را تقطیر کنند گلاب کم کیفیتی به دست می‌آید که به آن گلاب پس آب گفته می‌شود.
  • گلاب زیرعطری: اگر عمل تقطیر به قصد عطر گرفتن از گل باشد از پارچ‌های مخصوص عطرگیری استفاده می‌کنند. پس از خارج کردن عطر از پارچ، گلابی در پارچ باقی می‌ماند که به آن گلاب زیر عطری می‌گویند.
  • گلاب دو آتشه: برای به دست آوردن گلاب دو آتشه پس از تقطیر، گلاب تولید شده را همراه با گل‌های تازه دوباره تقطیر می‌کنند.
  • گلاب سه آتشه: اگر گلاب دوآتشه برای بار سوم با گل‌های تازه تقطیر شود یعنی عمل گلاب‌ گیری سه بار تکرار شود، به آن گلاب سه آتشه یا سه گل می‌گویند. گلاب دوآتشه و سه آتشه بسیار محدود تولید می‌شود و عطر و طعمی استثنایی دارد.

روش خانگی تهیه گلاب

روش‌های مختلفی وجود دارد تا شما بتوانید از گلبرگ‌های گل محمدی یا گل سرخ در خانه گلاب بگیرید. قطعا کیفیت این گلاب با گلاب‌های صنعتی متفاوت خواهد بود. گلاب خانگی را مدت ده روز می‌توانید در یخچال نگهداری کنید.

ساده‌ترین روش برای تهیه گلاب خانگی قرار دادن گلبرگ‌ها درون قابلمه، ریختن آب تا روی سطح گلبرگ‌ها و حرارت دادن به آن است. در این روش باید حرارت ملایم باشد تا آب رنگ گل را به خود بگیرد. پس از اینکه گلبرگ‌ها سفید شدند. گلاب را با آبکش صاف می‌کنیم تا گلبرگی در آن نماند. در این روش مقداری از گلاب تبخیر می‌شود.

در روش بعدی گلبرگ‌ها درون یک ظرف شیشه‌ای نسوز بریزید. سپس دو فنجان آب مقطر را جوشانده و درون ظرف شیشه‌ای بریزید. آب باید روی گلبرگ‌ها را بگیرد. این ترکیب را سی دقیقه روی حرارت ملایم قرار دهید. سپس مخلوط را توسط پارچه صاف کرده و گلاب را داخل شیشه‌ها بریزید. پس از یک هفته گلاب آماده است.

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

3 + بیست =

0

بالا

X